--000-- Important statement - Some of those who are calling themselves as my so-called friends on the basis of acquaintance which has happened in a short duration of past time, behaved with me in past in a manner which was crossing over the limits of friendship in that time, vexatious, objectionable even after the frequent admonitions given by me, so I do not consider them as my friends who crosses over the limits of friendship. So I am not duty-bound to publish or answer their comments which are given on any of my blogs, or to answer their email, or to accept their friend invite on any of the social website like facebook, or to answer their messages sent through the comment form on blog. So please take a kind note that if it will be found out that the abovementioned persons tried to contact with me directly or indirectly by any types of means mentioned before or through any other person by incuring him / her inbetween or by maknig fake profile through it or by any other means, through the blog or through any other medium or if it will be found out that they have done any type of act which is vexatious for me, then proper action will be taken on it. Also by all this incidence the decision is taken that the right of publishing all the suspicious seeming comments given on the blog and the right of answering any of the suspicious seeming messages coming through the comment form is reserved, readers please take a kind note of it. ----- 00000 ----- महत्त्वाचे निवेदन - भूतकाळातील थोडक्या कालावधीकरता झालेल्या माझ्या ओळखीच्या आधारावर स्वतःला माझे तथाकथित मित्र म्हणवून घेणार्‍या काही जणांनी पूर्वी मी वारंवार समज दिल्यानंतरही, माझ्याशी तत्कालीन पद्धतीच्या मैत्रीच्या मर्यादा ओलांडणारे, मनस्ताप देणारे, आक्षेपार्ह वर्तन केले, त्यामुळे अशा मैत्रीच्या मर्यादा ओलांडणार्‍यांना मी माझे मित्र मानत नाही. त्यामुळे माझ्या कोणत्याही ब्लॉगवर आलेल्या त्यांच्या कॉमेंट्स प्रकाशित करणे किंवा त्यांना उत्तर देणे, किंवा त्यांच्या इमेलला उत्तर देणे, किंवा त्यांच्या फेसबुकसारख्या कोणत्याही सोशल वेबसाईटवर आलेल्या फ्रेंड इन्व्हाईटला ऍक्सेप्ट करणे, किंवा त्यांनी ब्लॉगवरील कॉमेंट फॉर्मद्वारा पाठवलेल्या निरोपाला उत्तर देणे यासाठी मी बांधील नाही. त्यामुळे उपरोल्लेखित व्यक्तिंनी आधी उल्लेख केलेल्या कोणत्याही प्रकारे किंवा दुसर्‍या एखाद्या व्यक्तीला मध्ये घालून तिच्याद्वारे किंवा बनावट प्रोफाईल तयार करून त्याद्वारे किंवा इतर कोणत्याही प्रकारे, ब्लॉग किंवा इतर कोणत्याही माध्यमातून माझ्याशी प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष प्रकारे संपर्क साधण्याचा प्रयत्न केल्याचे आढळल्यास किंवा मला मनस्ताप होईल अशा प्रकारचे कोणतेही कृत्य त्यांनी केल्याचे आढळल्यास, त्यावर योग्य ती कारवाई करण्यात येईल याची कृपया नोंद घ्यावी. तसेच या सर्व प्रकारामुळे ब्लॉगवर आलेल्या संशयास्पद वाटणार्‍या सर्व कॉमेंट्स प्रकाशित करण्याचे आणि कॉमेंट्स फॉर्मद्वारे आलेल्या संशयास्पद वाटणार्‍या कोणत्याही निरोपाला उत्तर देण्याचे अधिकार राखून ठेवण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे, याची वाचकांनी कृपया नोंद घ्यावी. --000--

Friday, October 5, 2018

दांभिकतेचे मेरूमणी

        मी शाळेत शिकत असतानांची गोष्ट, एक दिवस माझ्या वडिलांच्या ऑफिसमध्ये त्यांच्या ओळखीचे एकजण आले. त्यांनी माझ्या वडिलांना एका संघटनेचं सदस्यत्व स्वीकारण्याची विनंती केली. ही समाजोपयोगी उपक्रम चालवणारी संघटना मूळ पाश्चात्य देशात स्थापन झालेली होती आणि नंतर त्या संघटनेच्या शाखा जगभर पसरलेल्या होत्या. विविध क्षेत्रातल्या लोकांनी त्या संघटनेच्या माध्यमातून एकत्र येऊन, परस्परांच्या सहकार्याने काही समाजोपयोगी उपक्रम राबवून, त्याद्वारे समाजसेवा करून सर्वांची उन्नती साधावी अशा काहीशा प्रकारची त्या संघटनेची तत्त्वं होती. माझ्या वडिलांनी त्या संघटनेविषयी काही प्राथमिक माहिती घेऊन, त्या संघटनेचं सदस्यत्व स्वीकारण्यासाठी अर्ज भरून दिला. पुढे यथावकाश त्यांना त्या संघटनेचं सदस्यत्व मिळालं. त्यांचं सदस्यत्व एका वर्षापुरतं होतं, ते वर्ष संपत आल्यावर वडिलांनी पुन्हा त्या संघटनेच्या सदस्यत्वासाठी अर्ज भरायचा नाही, असा निर्णय घेतला. कारण तिथे समाजसेवा, समाजोपयोगी उपक्रम ह्यापेक्षाही सगळ्यांपुढे आपला बडेजाव मिरवण्याला काही लोक जास्त महत्त्व देत होते. त्यामुळे त्यांना त्या संघटनेचं सदस्यत्व स्वीकारावंसं वाटत नव्हतं. त्यातून नकळत त्या संघटनेची एक वेगळीच बाजू माझ्या समोर आली होती.

        अर्थात अशा प्रकारचं काम करणारी काही ती एकमेव संघटना नव्हती. पाश्चात्य देशात मूळ असलेल्या आणि पूर्णपणे पाश्चात्य विचारप्रणालीचा प्रभाव असलेल्या, समाजोपयोगी उपक्रम राबवणाऱ्या अशा काही संघटना भारतात आपले पाय रोवून भक्कमपणे उभ्या आहेत. अशा संघटनांचं सदस्यत्व घेणं, ही पूर्वी एक प्रतिष्ठेची बाब मानली जात होती, हल्ली काय परिस्थिती आहे, हे मला माहिती नाही.

        आधी उल्लेख केलेल्या त्या घटनेनंतर साधारण तेराचौदा वर्षांनी मला अशाच एका संघटनेतर्फे त्यांच्या एका शाखेत आयोजित केलेल्या कार्यक्रमाच्या ठिकाणी जाण्याचा योग आला. अर्थात त्या संघटनेशी माझा थेट काहीच संबंध नव्हता. माझ्या एका मैत्रिणीला त्या संघटनेने आयोजित केलेल्या कार्यक्रमात, त्यांच्या मुख्य कार्यक्रमासोबत एक सादरीकरण करायचं होतं आणि त्यासाठी तिला माझी मदत हवी होती. त्या मैत्रिणीचाही त्या संघटनेशी थेट काहीच संबंध नव्हता. तिच्या नात्यातल्या कोणीतरी बाई त्या संघटनेच्या सदस्य होत्या आणि सादरीकरणाबद्दल त्या दोघींचं काही बोलणं झालेलं होतं. त्यावेळी मैत्रिणीला मदत करण्याच्या हेतूने मी तिथे त्या कार्यक्रमाच्या ठिकाणी यायला तयार झाले. पण प्रत्यक्ष कार्यक्रमात आलेला अनुभव इतका निराशाजनक होता, की मला त्या संपूर्ण कार्यक्रमाच्या वेळी असं वाटत राहिलं, की 'मी इथे यायला नको होतं. मी चुकीच्या ठिकाणी आलेले आहे.' संघटनेच्याच सभागृहात झालेला तो कार्यक्रम संपल्यावर  तिथल्या त्या तथाकथित सेवाभावी सदस्यांना घरी जाण्याची इतकी घाई झालेली होती, की आमचं सादरीकरणाचं साहित्य उचलून बाहेर न्यायच्या आत त्यांच्याकडून तिथले लाईट फटाफट बंद केले गेले आणि तिथे अंधार पसरला. तिथून ते साहित्य बाहेर आणून रिक्षात चढवता आलं, ते केवळ तिथे बाहेर बागेत असलेल्या एका माळ्याच्या मदतीमुळेच. पण आधीच्या त्या तिडीक येणाऱ्या एकंदर प्रसंगानंतर मला परत कधी अशा तथाकथित सेवाभावी संघटनांकडे फिरकण्याचीही इच्छा झाली नाही.

        आता पुन्हा इतक्या वर्षांनंतर या विषयावर लिहिण्याचे कारण म्हणजे सोशल मिडियावर येणारे फ्रेंड सजेशन्स, पेज सजेशन्स इत्यादी. काही लोक आपल्या ओळखीचे असतात, आपण त्यांना पूर्वी प्रत्यक्ष भेटलेलो असतो, पण ते सोशल मिडियावर आपल्या मित्रयादीत असतातच असं नाही. तरीही त्यांचा फोननंबर, ईमेल आपल्या संपर्क यादीत साठवलेला असतो, कधीतरी आपण त्यांना फोन केलेला असतो, मेसेज पाठवलेला असतो, ईमेल किंवा मेसेंजरवर संपर्क साधलेला असतो. गुगल, फेसबुक इत्यादी सोशल वेबसाईटसाठी इतकी गोष्ट पुरेशी असते आणि मग आपल्या अकाऊंटवर त्या लोकांचे प्रोफाईल्स फ्रेंड सजेशन्स मध्ये दिसत राहतात. त्या लोकांनी लाईक केलेले पेज, ग्रुप्स इत्यादी आपल्या सजेशन्समध्ये दिसत राहतात. अशा लोकांनी वर उल्लेख केलेल्या तथाकथित सेवाभावी प्रतिष्ठित संघटनांचं सदस्यत्व घेतलेलं असतं. आणि त्यामुळे अशा संघटनांची पेजेस किंवा ग्रुप आपल्या सजेशन्स मध्ये दिसत राहतात. 

        त्या पेजवर आपल्या ओळखीचे नसणारे काही अतिउत्साही लोक रोज काहीतरी पोस्ट करत राहतात आणि त्यांनी काहीतरी नवीन पोस्ट टाकली, की ते पेज सारखं आपल्या सजेशन्सच्या यादीत दिसत राहतं. कधी तिथे नवीन फोटो टाकलेला असतो, तर कधी अजून काहीतरी लिहून पोस्ट केलेली असते. इतकंच करून ही अतिउत्साही मंडळी थांबत नाहीत, तर संघटनेच्या प्रत्येक कार्यक्रमात ढीगभर फोटो घेणे, मग त्या ढीगभर फोटोंचे कोलाज बनवणे आणि ते सर्वच्या सर्व फोटो (मग त्यातले काही फोटो लहान केल्याने कितीही वाईट का दिसेनात आणि त्यात चिंटुकल्या दिसणाऱ्या व्यक्तिंचे चेहरे कितीही वेडेवाकडे का दिसेनात, तरीही ते सर्व फोटो) आणि व्हिडिओ त्यांच्या संघटनेच्या गुगल, फेसबुक, इंस्टाग्राम, ट्विटर इत्यादी सर्व अकाऊंटवर, पेजवर, ग्रुपवर टाकणे आणि ते शेअर करणे, मग परत तिथे काहीतरी मजकूर लिहून ते पुन्हा शेअर करणे, मग संघटनेच्या सदस्यांना आणि इतर मित्रमंडळींना त्यात टॅग करून पुन्हा ती पोस्ट शेअर करणे आणि बघा आम्ही कशा पद्धतीने लोकांना मदत करतो हे मिरवणे इथपर्यंत ह्या लोकांचा उत्साह थांबत नाही. 

        हे 'उथळ पाण्याला खळखळाट फार' प्रकारचे लोक तेच फोटो पुन्हा आपल्या अकाऊंटवरून शेअर करून सर्व सदस्यांना त्यात टॅग करून, ती पोस्ट शेअर करून त्यांनी समाजासाठी किती योगदान दिलंय, किती लोकांना कशा प्रकारची मदत केलीये, ह्याचा टेंभा मिरवतातच, पण पुन्हा सहा महिन्यांनी तीच पोस्ट शेअर करून सहा महिन्यांपूर्वी त्यांनी गरजू लोकांना कशी मदत केली होती, हे पुन्हा मिरवतात. पुन्हा मूळ घटनेला वर्ष झालं, की त्या घटनेची वर्षपूर्ती म्हणून पुन्हा तीच पोस्ट शेअर करून पुन्हा मिरवतात. पुन्हा दोन किंवा तीन किंवा पाच वर्षांनी तीच पोस्ट शेअर करून पुन्हा मिरवतात. अशा लोकांच्या प्रोफाईलवर तर अशा मिरवणाऱ्या पोस्ट्चा मारा दिसतोच, पण कधी चुकून आपण आपल्या ओळखीच्या व्यक्तीच्या प्रोफाईलवर गेलो, तर तिथे त्या व्यक्तीने केलेल्या काही पोस्ट दिसतच नाहीत, मात्र अशाच 'उथळ पाण्याला खळखळाट फार' व्यक्तींनी त्यांना टॅग केलेल्या पोस्ट्स दिसत रहातात आणि त्या किती, तर एक, दोन, तीन, पाच, सात, दहा, अकरा, पंधरा.....  अशा एकामागोमाग एक दिसणाऱ्या पोस्ट्सची माळका संपतच नाही. एकपट करून दसपट मिरवणाऱ्या, एखाद्याला ओ येईल इतक्या संख्येने असलेल्या त्या पोस्ट्स पाहून तिरस्कार, घृणा, संताप यांनी मन भरून जातं. 

        ज्या गरजू माणसाने चुकून अशा मिरवणाऱ्यांकडून मदत घेतलेली असेल, त्याला हे मिरवणं पाहून काय वाटेल याचा विचारही हे लोक करतांना दिसत नाहीत. एखाद्या दानशूर माणसाने गरजू व्यक्तीला मदत दिली आणि एकदा, दोनदा नव्हे तर वारंवार त्याला, 'मी तुला मदत केली' असं बोलून दाखवलं, तर त्या माणसाचा आत्मसन्मान निश्चितच दुखावेल आणि त्याला नको ती मदत आणि उपकार, पण मिरवणं आवरा असं होऊन जाईल. तेच ह्या वारंवार शेअर केलेल्या पोस्ट्समधून होईल. जर मदत करणाऱ्यांच्या अशा दांभिक वागण्यामुळे त्यांनी केलेल्या मदतीचं समाधान गरजू व्यक्तीला मिळणार नसेल, तर त्या केलेल्या मदतीचा काय उपयोग आहे? 

        बरं, ज्या व्यक्ती अशा वारंवार मिरवत आहेत, त्यांना निव्वळ त्यांची आर्थिक परिस्थिती चांगली आहे, म्हणून कधी मदतीची आवश्यकताच भासणार नाहीये असं वाटतं का? पण वेळ कधी कोणावर सांगून येत नाही. विशेष करून भूकंप, पूर अशा नैसर्गिक आपत्ती किंवा अपघात ह्यांचा फटका कोणालाही बसू शकतो. पावसाच्या पुराचं पाणी लोकांच्या घरात शिरतांना असा विचार करत नाही, की 'ह्या गरिबांच्या झोपड्या आहेत, इथे शिरावं, हे मध्यमवर्गीय आहेत, ह्यांना फारसा त्रास देऊ नये आणि हे उच्चभ्रू श्रीमंत लोक आहेत, ह्यांच्या तर वाटेलाही जाऊ नये.' असं होत नसतं. पुराचं पाणी पसरतांना सखल भागात सगळीकडे पसरतं, त्याला गरीब श्रीमंत भेद नसतो. तीच गोष्ट इतर नैसर्गिक आपत्ती आणि अपघातांची. मग हे मिरवणारे लोक कशाच्या जीवावर त्यांचा तथाकथित मोठेपणा वारंवार वारंवार मिरवत असतात? आणि जर चुकून कधी त्यांच्यावर कोणाची मदत घेण्याची वेळ आली आणि जर त्यांना मदत करणाऱ्यांनी ती मदत अशीच वारंवार वारंवार मिरवून दाखवली, तर ह्यांना त्या मिरवण्याचा आनंद वाटेल का? पण हा काहीएक विचार न करता, प्रत्येक गोष्ट दसपटीने मिरवून दाखवायची जणू ह्या लोकांना हौसच असते. 

        मिरवणारे तर मिरवतात, पण ते पाहून असं वाटतं, की आपल्या ओळखीचे असलेले लोक हा सगळा मूर्खपणा का सहन करतात? मुळात त्यांना गरज काय होती अशा तथाकथित सेवाभावी संघटनेचं सदस्यत्व घ्यायची? अशा संघटनेत होणाऱ्या सर्वच्या सर्व गोष्टी त्यांना पटतात का? आणि पटत नसतील, तरी त्याठिकाणी हाताची घडी घालून शांतपणे बसण्यात त्यांची अशी काय मजबुरी असते? का ते मिरवणाऱ्या 'उथळ पाण्याला खळखळाट फार' लोकांना तोंड उचकटून सांगत नाहीत, की 'मी या मिरवण्यात सहभागी नाही. त्यामुळे माझे सर्व फोटो या सर्व सोशल वेबसाईटवरून ताबडतोब डिलीट करा आणि मला कुठेही टॅग करू नका.' आणि ते अशा दांभिक संघटनेतून बाहेर पडत नाहीत? संघटनेतून बाहेर पडण्याने त्यांच्या तथाकथित प्रतिष्ठेला धक्का बसणार असतो, इतकी तकलादू असतात का ही माणसं? इतकी कशाने बदलतात माणसं, की त्यांना असं वाटत असतं, की अशाप्रकारे मिरवून ते पराकोटीची समाजसेवा करताहेत? स्वतःच्या क्षेत्रात तज्ज्ञ असलेली माणसं आपल्या क्षमता अशा दांभिक ठिकाणी वाया का घालवतात? की त्यांनाही असं मिरवायलाच आवडत असतं?'

        उपकार करतात का ही एकपट करून दसपट मिरवणारी तथाकथित दानशूर मंडळी गरजू लोकांवर? उपकाराच्या भावनेने मिरवत केलेल्या दानापेक्षा, कोणतीही अपेक्षा न ठेवता या हाताने केलेलं त्या हाताला कळू न देता केलेलं दान कितीतरी श्रेष्ठ वाटतं मला, निदान ते कोणाच्या आत्मसन्मानाला तरी ठेच पोहोचवत नाही. अशा प्रकारे एक शब्दाचीही प्रसिद्धी न करता, अजिबात न मिरवता गरजू लोकांना मदत करणारेही अनेकजण असतात. त्यांनी ज्यांना मदत केलेली असते, त्यांच्या तोंडून इतरांना ह्या लोकांविषयी ऐकायला मिळतं, स्वतः त्या लोकांकडून नाही. त्यातल्या काही जणांच्या तर सोशल वेबसाईटवरच्या अकाऊंटवर त्यांचा एकही फोटो लावलेला नसतो किंवा दुसऱ्या कोणी शेअर केलेला नसतो, तरीही त्यांचं काहीही अडत नाही. त्यांचं काम त्यांच्या परिने चालू असतं.

        मदत करायचीच झाली, तर ती विशिष्ट संघटनांच्या माध्यमातूनच करता येते, असं काही नसतं. आपल्या ओळखीतल्या किंवा आपल्या ओळखीतल्या लोकांनी सुचवलेल्या गरजू लोकांना प्रत्यक्ष भेटून त्यांची अडचण जाणून घेऊन त्याप्रमाणे त्यांना मदत करता येतेच की. त्यासाठी कुठल्या तरी तथाकथित सेवाभावी संघटनेचं सदस्यत्व घेऊन उठसूट मिरवत दांभिकतेचे मेरुमणी होण्यापेक्षा अज्ञातातला कृतार्थ सेवाभाव जपण्यात जास्त आनंद आहे.

No comments:

Post a Comment