--000-- Important statement - Some of those who are calling themselves as my so-called friends on the basis of acquaintance which has happened in a short duration of past time, behaved with me in past in a manner which was crossing over the limits of friendship in that time, vexatious, objectionable even after the frequent admonitions given by me, so I do not consider them as my friends who crosses over the limits of friendship. So I am not duty-bound to publish or answer their comments which are given on any of my blogs, or to answer their email, or to accept their friend invite on any of the social website like facebook, or to answer their messages sent through the comment form on blog. So please take a kind note that if it will be found out that the abovementioned persons tried to contact with me directly or indirectly by any types of means mentioned before or through any other person by incuring him / her inbetween or by maknig fake profile through it or by any other means, through the blog or through any other medium or if it will be found out that they have done any type of act which is vexatious for me, then proper action will be taken on it. Also by all this incidence the decision is taken that the right of publishing all the suspicious seeming comments given on the blog and the right of answering any of the suspicious seeming messages coming through the comment form is reserved, readers please take a kind note of it. ----- 00000 ----- महत्त्वाचे निवेदन - भूतकाळातील थोडक्या कालावधीकरता झालेल्या माझ्या ओळखीच्या आधारावर स्वतःला माझे तथाकथित मित्र म्हणवून घेणार्‍या काही जणांनी पूर्वी मी वारंवार समज दिल्यानंतरही, माझ्याशी तत्कालीन पद्धतीच्या मैत्रीच्या मर्यादा ओलांडणारे, मनस्ताप देणारे, आक्षेपार्ह वर्तन केले, त्यामुळे अशा मैत्रीच्या मर्यादा ओलांडणार्‍यांना मी माझे मित्र मानत नाही. त्यामुळे माझ्या कोणत्याही ब्लॉगवर आलेल्या त्यांच्या कॉमेंट्स प्रकाशित करणे किंवा त्यांना उत्तर देणे, किंवा त्यांच्या इमेलला उत्तर देणे, किंवा त्यांच्या फेसबुकसारख्या कोणत्याही सोशल वेबसाईटवर आलेल्या फ्रेंड इन्व्हाईटला ऍक्सेप्ट करणे, किंवा त्यांनी ब्लॉगवरील कॉमेंट फॉर्मद्वारा पाठवलेल्या निरोपाला उत्तर देणे यासाठी मी बांधील नाही. त्यामुळे उपरोल्लेखित व्यक्तिंनी आधी उल्लेख केलेल्या कोणत्याही प्रकारे किंवा दुसर्‍या एखाद्या व्यक्तीला मध्ये घालून तिच्याद्वारे किंवा बनावट प्रोफाईल तयार करून त्याद्वारे किंवा इतर कोणत्याही प्रकारे, ब्लॉग किंवा इतर कोणत्याही माध्यमातून माझ्याशी प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष प्रकारे संपर्क साधण्याचा प्रयत्न केल्याचे आढळल्यास किंवा मला मनस्ताप होईल अशा प्रकारचे कोणतेही कृत्य त्यांनी केल्याचे आढळल्यास, त्यावर योग्य ती कारवाई करण्यात येईल याची कृपया नोंद घ्यावी. तसेच या सर्व प्रकारामुळे ब्लॉगवर आलेल्या संशयास्पद वाटणार्‍या सर्व कॉमेंट्स प्रकाशित करण्याचे आणि कॉमेंट्स फॉर्मद्वारे आलेल्या संशयास्पद वाटणार्‍या कोणत्याही निरोपाला उत्तर देण्याचे अधिकार राखून ठेवण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे, याची वाचकांनी कृपया नोंद घ्यावी. --000--

Wednesday, June 18, 2014

मराठी ई-बुक्स आणि ई-अंकाबद्दलच्या समस्या

     सध्या आंतरजालावर काही मराठी वेबसाईट्सनी काढलेले ई-अंक निघतात आणि काही वेबसाईट्सवर मराठी ई-बुक्सची विक्री होते. अशाच एका ई-अंक काढणार्‍या वेबसाईटसाठी मी दोनदा माझं साहित्य पाठवलं होतं आणि दोन्हीवेळा ते प्रसिद्ध झालं होतं. त्या वेबसाईटचा २०१३ सालचा ई-दिवाळी अंक वाचतांना मला जाणवलं, की तो दिवाळी अंक प्रकाशित करतांना काही तांत्रिक चुका झाल्याने त्यात काही मजकूर गाळला गेला होता, एका पानावर एका कवीच्या दोन कविता एकावर एक छापल्या गेल्या होत्या. त्या वेबसाईटची मालकी एका व्यक्तीकडे होती, ई-दिवाळी अंकाचे संपादकपद दुसर्‍या व्यक्तीकडे होते आणि ई-दिवाळी अंकाची तांत्रिक जबाबदारी अजून एका वेगळ्या व्यक्तीकडे होती. त्यापैकी वेबसाईटची मालकी असलेल्या व्यक्तीला मी त्या दिवाळी अंकासंदर्भात निदर्शनाला आलेल्या तांत्रिक चुकांबद्दल एक मेल पाठवला, पण या चुका कशा झाल्या असतील याचं कुतुहल माझ्या मनात तसंच राहिलं होतं.

     नंतर मी जेव्हा माझ्या एका मराठी दीर्घकथेचं ई-बुक प्रकाशित करायचं ठरवलं, तेव्हा त्यातल्या त्यात मला सोयीच्या वाटलेल्या scribd या वेबसाईटवर ते प्रकाशित करण्याचा मी निर्णय घेतला. ई-बुकसाठी दीर्घकथेचा मजकूर लिहिलेल्या वर्ड फाईलचं पीडीएफ फाईलमध्ये रुपांतर करून मग ती फाईल मी वेबसाईटवर अपलोड करणार होते. माझ्या नेहमीच्या वापरातल्या कॉम्प्युटरवर पीडीएफ तयार करण्याची सोय नसल्याने, scribd ने त्यांच्या यादीत दिलेल्या वेबसाईटचा वापर करून मी पीडीएफ फाईल तयार करून घेणार होते. ई-बुक सहज वाचता यावं म्हणून वर्ड फाईलच्या पानाचा आकार लहान ठेवला होता, पण त्यामुळे पीडीएफ तयार केल्यावर त्यात मध्ये काही कोरी पानं तयार होत होती. त्यासाठी पीडीएफ एडीटर वापरायचा निर्णय घेऊन मी ती पीडीएफ फाईल दुसर्‍या सिस्टीमवर टाकली. इथे पीडीएफ संपादित करतांना काळजी घ्यावी लागत होती. लहान आकाराची कोरी पानं नीट सिलेक्ट झाली नाहीत, तर चुकून मजकूर असलेली पानंच डिलीट होत होती. एकदा चुकून दुसरीकडेच माऊस क्लिक केल्याने मजकुराची दोन पानं एकावर एक येऊन ओळी एकमेकीत मिसळल्या गेल्या. (तेव्हा माझ्या लक्षात आलं, की मी आधी वाचलेल्या ई-दिवाळी अंकातला मजकूर कसा गायब झाला होता आणि पानं एकावर एक कशी आली होती? हा सगळा एडीटींग काळजीपूर्वक न केल्याचा परिणाम होता. असो.) खटाटोप करून मी ई-बुकचं एडीटींग केलं, पण एडीटींग संपल्यावर माझ्या लक्षात आलं, की एडीटींगमुळे फॉंटमध्ये र्‍हस्वदीर्घाच्या, काना, मात्रा, वेलांटीच्या चुका दिसत होत्या. मग मी त्या पीडीएफ एडीटरचा नाद सोडून दुसर्‍याच एका लॅपटॉपवर नव्याने वर्ड फाईल तयार केली आणि त्यातल्या सेटींग्जचा वापर करून वर्ड फाईल पीडीएफमध्ये रुपांतरीत करून घेतली आणि ती ई-बुकसाठी scribd वर अपलोड केली.

     ई-बुक प्रकाशित तर झालं, पण दोनतीन दिवसांत माझ्या निदर्शनाला आलं, की काही ब्राऊजर्समध्ये माझ्या ई-बुकमधला फॉंट विस्कळीत दिसत होता, काही ब्राऊजर्समध्ये तो मिक्स झालेला होता, तर काही ब्राऊजर्समध्ये अक्षरांच्या जागी फक्त चौकोनच दिसत होते. याबद्दल scribd ला मेल पाठवून कळवल्यावर त्यांनी सूचना केली, की पीडीएफ फाईल बनवतांना त्यात फॉंट एम्बेड करा, त्यानुसार फॉंट एम्बेड केल्यानंतर बर्‍याचशा ब्राऊजर्समध्ये फॉंट नीट वाचता यायला लागला. मी चेक केलेल्या इतर ऍन्ड्रॉईड डिव्हाईसमध्येही मला फॉंट नीट वाचता यायला लागला. अशा प्रकारे ई-बुक प्रकाशित तर केलं, पण काही बाबतीत मी अजूनही समाधानी नाही. scribd वर पुस्तकाची किंमत डॉलरमध्येच द्यावी लागते, ती भारतीय रुपयांमध्ये देता येत नाही, तसेच पेमेंटसाठी असलेले पर्यायही मर्यादीत आहेत. हे झालं माझ्या पुस्तकाबद्दल, पण इतर ई-बुक्सची स्थितीही फारशी समाधानकारक नाही.

   माझं ई-बुक प्रकाशित झालं त्याच दरम्यान एका मराठी संस्थळावर ई-बुक्सबद्दलच्या समस्यांवर चर्चा चालली होती आणि मी ती चर्चा वाचत होते. त्या चर्चेत भाग घेतलेल्या सदस्यांनी काही समस्या मांडल्या होत्या, त्यानुसार मराठी ई-बुक्स विकणार्‍या वेबसाईटवरच्या विक्रीचे आकडे फारसे समाधानकारक नाहीत असं एका सदस्य लेखकांनी त्यांच्या व्यक्तिगत अनुभवावरून सांगितलं होतं. तर एका सदस्याला मराठी ई-बुक्स विकणार्‍या एका वेबसाईटवरून दिवाळी अंक विकत घेऊन वाचतांना त्या वेबसाईटचा असमाधानकारक अनुभव आला होता. काही जणांना ई-बुक्स वाचण्याची इच्छा होती, पण त्यांचा मोबाईल मराठी ई-बुक्सना सपोर्ट करत नव्हता. एकंदरीत मराठी ई-बुक्सची आंतरजालावरची स्थिती फारशी समाधानकारक नाही, असाच सूर त्या चर्चेत जाणवत होता. मला scribd व्यतिरिक्त दुसर्‍या कोणत्याच वेबसाईटचा काही अनुभव नसल्याने ही परिस्थिती इतकी निराशाजनक का आहे, हे समजत नव्हतं.

     काही दिवसांपूर्वी एका मराठी पुस्तकाबद्दलची माहिती गुगलवर सर्च करत असतांना मी एका मराठी ई-बुक्स विकणार्‍या वेबसाईटवर पोहोचले. तिथे ते पुस्तक कागदी प्रती आणि ई-बुक या दोन्ही स्वरूपांत विक्रीसाठी उपलब्ध होतं. पुस्तकाची झलक पाहता यावी यासाठी ई-बुकच्या काही पानांचा प्रिव्ह्यू पाहण्याची सोय होती. त्या पुस्तकाचा प्रिव्ह्यू पाहून झाल्यावर मी त्या वेबसाईटवर असलेल्या इतर लिंक्स पाहिल्या, त्यात दिवाळी अंकांचीही लिंक होती. म्हणून मी सहज दिवाळी अंकांच्या लिंकवर क्लिक करून वेगवेगळ्या दिवाळी अंकांचा प्रिव्ह्यू पहायला सुरूवात केली. हे दिवाळी अंक स्कॅन करून त्यांची पीडीएफ प्रकारची ई-बुक्स तयार केलेली दिसत होती. त्यातल्या काही अंकांमधल्या खालच्या काही ओळी नीट स्कॅन झाल्या नसल्याने वाचता येत नव्हत्या. तर एका अंकाच्या डाव्याउजव्या बाजूचे शब्द स्कॅन झाले नव्हते. हे सगळं कमी होतं की काय, म्हणून एका दिवाळी अंकातल्या एका पानावरचा मजकूर आरशातल्यासारखा उलटा दिसत होता, हे बहुधा पीडीएफ एडीटरमधल्या मिरर इफेक्टवर चुकून माऊस क्लिक झाल्याने झालं होतं, कारण बाकीची पानं नीट दिसत होती.

     हे सगळे प्रिव्ह्यू पाहून मला आश्चर्याचा धक्का बसला. पुस्तकाच्या कागदी प्रती छापतांना प्रकाशकाला त्याचं अनेकदा प्रूफ रीडींग करून झालेल्या चुका दुरूस्त कराव्या लागतात. तसंच ई-बुक्सच्या बाबतीतही पीडीएफ तयार करून त्यावर संस्करण करतांना होणार्‍या चुका शोधून त्या दुरूस्त करणं आवश्यक असतं. विशेषतः जेव्हा कोणी ई-बुक्स विक्रीला ठेवतं, तेव्हा तर त्या चुका लक्षात आल्यावर त्यांची दुरूस्ती करणं आवश्यकच आहे, नाहीतर प्रिव्ह्यूमध्येच असे दोष दिसले तर कोणता वाचक ते पुस्तक विकत घेण्याचं धाडस करेल? तेव्हा वाचक मराठी ई-बुक्स विकत घेत नाहीत म्हणून त्यांना दोष देण्याऐवजी ई-बुक्स विक्रेत्या वेबसाईट्सनी स्वतःचं आत्मपरीक्षण करणंही आवश्यक आहे. या वेबसाईट्सना स्वतःच्या चुका सुधारण्याची इच्छा असेल, तरच मराठी ई-बुक्सना चांगले दिवस येतील.